Op 14 november vond in het Agoratheater in Lelystad de Middag voor de Literaire Maker plaats, een geslaagd initiatief van de Schrijverscentrale. Interessante lezingen en gevarieerde workshops werden voorafgegaan door een gesprek over artistieke vrijheid en de grenzen van het vrije woord, met een panel, bestaande uit de voorzitter van de Raad van Cultuur Kristel Baele, auteur Lale Gül en Jeroen Thijssen namens PEN Nederland. Het gesprek werd geleid door schrijver-programmamaker-presentator Shula Tas. De kernvraag was: hoe vrij zijn schrijvers nog om te schrijven wat ze willen? In vele landen wordt de vrijheid van expressie en meningsuiting met voeten getreden. In Nederland en België speelde dit tot voor kort nauwelijks een rol. Maar sinds recente bedreigingen aan het adres van Pim Lammers en Lale Gül en de huidige politisering van de maatschappij staat deze democratische vrijheid ook in onze streken meer en meer onder druk.
Auteur, journalist en secretaris van PEN Nederland Jeroen Thijssen opende de avond met naast hem op het podium een Empty Chair, bestemd voor de Oekraïense schrijfster Victoria Amelina, die in 2023 op 37-jarige leeftijd overleed aan haar verwondingen bij een Russische raketaanval in Oost-Oekraïne, waar ze getuigenissen wilde optekenen van overlevenden. Thijssen las een indringend gedicht van haar voor, waarin de gesprekken weerklinken die ze voerde met vrouwen die onder de Russische bezetting leefden.
Een gedicht over een kraai
Op een voorjaarsblauwe akker
Komt een vrouw in zwarte kleren
In de leegte als een vogel
Namen van haar zusters schreeuwen
Eén voor één schreeuwt zij ze uit zich:
Haar die veel te haastig uitvloog
Haar die om het sterven smeekte
Haar die het niet af kon wenden
Haar die steeds is blijven wachten
Haar die steeds is blijven hopen
Haar die zwijgt, al veertig dagen
En zo schreeuwt zij ze de grond in
Net alsof ze pijn wil zaaien
Uit die pijn en uit die namen
Zullen nieuwe zusters groeien
Die het leven gaan bezingen
En wat moet zij dan, als kraai?
Zij gaat door, alleen het schreeuwen
Om die zwaluwen daarboven
Houdt haar nu nog op de been.
Hoor je hoe ze die blijft roepen,
Al die namen, één voor één?
Viktoria Amelina (1986-2023)
Vertaling: Nina Targan Mouravi